İngiltere’de İş Görüşmesinde Adaya Sorulması Yasak Olan Sorular

Yazıyı paylaş!

İngiltere’de Özgeçmişe Neler Yazılmaz? başlıklı yazımda özgeçmişine neler yazmaman gerektiğini anlattım. Bu yazıda ise meseleye biraz recruiter yani bizdeki tabirle İK’cının neler yapmaması gerektiği perspektifinden bakacağım.

İngiltere’de demokrasi ve insan hakları çok üst düzeydedir. Hatta öyle bir noktadadırki Türkiye’de doğup büyümüş biri burdaki uygulamaları uzun süre anlayamaz, bunları saçma bulur. Bazıları hiç anlayamaz, İngilizler’i ya da benzer Avrupa Ülkeleri’ni salak bulur, bunlar salak bu kadar abartacak ne var der.

Ama işte kazın ayağı öyle değil. Konu tee sanayi devrimine ve ondan da önce İngiliz derebeylerinin İngiliz Halkı’nın elinden topraklarını alarak onları serf yani çalısıp-kazanıp-yiyen işçi-köle haline getirmesine ve bunların sonucunda ortaya çıkan mücadelelere kadar gider. Mücadele ile alınan haklar tarih boyunca bugüne kadar gelmiştir.

Bu konudaki birçok şey iş hayatı için de geçerli. Çalışan ya da iş aramakta olan birisi ayrımcılığa uğramasın diye bir sürü kural ve kanun vardır ve uygulanır. İşverene açılan davalar ciddiyetle ele alınır ve hakkaniyet ölçüleri gözetilerek karara bağlanır.

Tüm bunlar iş görüşmelerinde konuşulmaması gereken konuları ve sorulmaması gereken soruları da belirler. İngiltere’de iş görüşmesinde şunlar sorulmaz:

  • Yaş
  • Cinsiyet ya da cinsel eğilimi belirtecek herhangi birşey
  • Evli-bekar gibi medeni durum
  • Adres
  • Evli misin bekar mı yani medeni hal
  • Doğum tarihi
  • Doğum yeri
  • Etnik köken
  • Nationality yani hangi ülkenin vatandaşısın
  • Hobiler

Bu saydıklarım genel bir çerçeve çizer. İlla madde madde bunlar olmamalı şeklinde değil konu. Dil, din, cinsiyet, ırk, köken, yaşadığın yer, hobiler, vs. kullanılarak yapılabilecek ayrımcılık ve önyargı içerebilecek ya da anlamına gelebilecek şeylerin sorulması yasaktır.

Yasak olmasının yanında İngilizler genel itibari ile saygılı insanlardır. Başkalarının hayatı ile pek ilgilenmezler. İş görüşmelerinde de böyledir, bu tür şeylerle ilgilenmezler.

Ha İngiltere’de iş ortamlarında hiç mi dedikodu yok? Var, hem de nasıl! Ama bu birine ayrımcılık noktasına gelirse iş ciddiye biner ve ayrımcılığa uğradığını düşünen kişi hiç çekinmeden hakkını sonuna kadar arayabilir ve genelde de alır.

Bu Yazı da Hoşuna Gider ===>  Brexit'in Ankara Anlaşması'na Etkileri

Yine soracaksın, İngiltere’de hiç mi ırkçılık yok: var, bir memleket anglo-sakson-germen olacak ve o memlekette ırkçılık olmayacak öyle mi? Bu cümle de bir miktar önyargı içeriyor kabul ediyorum 🙂 Fakat bunu açıktan yapamazsın, yaptırmazlar.

Açıktan yapamadığın içinde aslında birçok ırkçı yaklaşım ortadan kalkar. Eğer birisi ya da bir kurum ırkçılık yaparsa ve bu ortaya çıkarsa toplum o kişi ya da kuruma iyi gözle bakmaz, tüm toplum tarafından kınanır.

Burda ince bir detay var. Türkiye’den gidenler bunu genelde riyakarlık olarak yorumlar fakat sen önce bir kendi ülkene bak derler adama. Türkiye’de normal görülen ve itiraz edildiğinde aman canım sende abartma denebilecek birçok davranış aslında ayrımcılık ve ırkçılık içerir, hatta ırkçılığın dik alasıdır. Ama Türkiye toplumu bunu bilmez, anlamaz, anlamaya da çalışmaz.

Hiç düşündün mü iki kişi tanışınca ilk sorulan soru neden genelde “nerelisin?” oluyor? Hemen o insanı bir kalıba koymak için değil de ne?

Herneyse, özetle iş görüşmelerinde yukardakilerden biri ya da birkaçı sorulursa cevap vermek zorunda değilsin. Sessiz kalırsan karşı taraf bunu anlar, üstelemez. Üstelerse bu soruya cevap vermemeyi tercih ederim dersin ve onun üzerine artık üstelemezler, soru geçilir.

İngiltere insan haklarına bakarken bunun için cebinde bulunan paraya bakmaz. Eğer işveren görüşmeye gelen bir kişiyi işe almak istemiyorsa, bunu düzgün bir biçimde belirtmesi yapmalıdır.

Örneğin “çalışanlara yemek dağıtma işini fiziksel bir engelin bulunuyorken yapamazsın” cümlesini bile kullanmak yasak. Çünkü bu ifade ile fiziksel engelli bireyler dışlanmış oluyor. Bunu ifade etmenin daha düzgün yolları bulunmakta ve bunların kullanılması beklenir.

Aynı şekilde iş ilanlarında da eşitlik olması gerekir. Sadece erkeklere özel bir dergide iş ilanı veremiyorsun mesela. İş ilanı verirken bile bir eşitlik gözetilmekte. Bu kurallar hakkında geniş bilgiyi çeşitli danışma şirketleri vermekte.

Bu Yazı da Hoşuna Gider ===>  İngiltere Ankara Anlaşması Vizesi İçin Potansiyel Müşteri Nasıl Bulacaksın?

Konuyu örneklerle derinleştireyim.

İngiliz Vatandaşı Mısınız / İngilizce Ana Diliniz Mi?

Yasalar gereği işverenler, başvuruda bulunan adayların İngiltere’de çalışma haklarının olup olmadığını kontrol etmek zorunda. Ancak din, dil, ırk gibi kökenlerin sorulması daha çok soruya yol açıp bir dışlanmışlık hissi yaratacağından bu soruları sormak yasak.

Fakat sana hangi dilleri etkili bir şekilde kullanabildiğini sorabilirler. Bu durumda cevap olarak “İngiltere’de çalışma hakkına sahibim ve İngilizce’yi iyi bir şekilde kullanabiliyorum” cümlesini kullanabilirsin.

Evli Misiniz?

Hiç düşündün mü Türkiye’de “yüzüğünüz var, evlimisiniz?” gibi bir soru neden sorulur? Sorulmaz diye inkar ederek kendini kandırmaya çalışma, soruluyor biladerim, so-ru-lu-yor!

Bunun muhtelif sebepleri var. En başta gelen sebebi işe alınacak kişi evli ise bunu müdür, patron ya da şirketin kültürüne göre iyi ya da kötüye yorabilirler. Mesela ha iyi evliymiş işe düzenli gelir gider, hemen ha diyince ceketini alıp çıkmaz, iş değiştireceği zaman bir değil iki kere düşünür vs. derler.

Bekar ise, ha iyiymiş biz buna fazla mesai yaptırabiliriz, çoluğu yok çocuğu yok, deli gibi çalıştırırız derler. Yeni evli ise ve işe talip olan kişi kadın ise bu yakında çocuk yapar, doğum iznine ayrılır, şirkete bir sürü zararı olur diye bakarlar. Hatta şu kadar yıl çocuk sahibi olmayacaksın diye sözleşme maddesi hazırlayacak kadar cüretkar olan şirketler bile var.

Bu sorunun Türkiye’de soruluyor olmasının bir nedeni de patron, müdür ya da İK’cının abaza olmasıdır. İş başvurusunda bulunan kişiyi çekici bulan kişi ima yoluyla asılmaya çalışır. Çoğu durumda baltayı taşa vurur ama yine de sırf bu davranışı yapabiliyor ve yanına kar kalabiliyor olması bile memleketin durumunu gösterebiliyor.

İngiltere’de işveren bunları yapamaz, adamı üfelerler. İnsanlara ve özel hayatlarına saygılı olacaksın, başka alternatifi yok.

Bu Yazı da Hoşuna Gider ===>  İngiltere Ankara Anlaşması Vizesi ile Askerlik Tecili

Kaç Yaşındasınız?

Son derece sıradan ve masum bir soru gibi görünse de yaş ile ilgili detaylar iş görüşmesinde sorulmaz. Tabii ki bazı durumlarda 18’den büyük olmak gerekir. O yüzden sen kaç yaşında olduğun değil 18’den büyük olup olmadığın ya da üniversiteden ne zaman mezun olduğun sorulur.

Son İşinizde Kaç Gün Hasta İzni Aldınız?

Geçirilen hastalıklar ve buna bağlı olarak yasal hakkınız olan izinleri kullanman da başvuru yaptığınız şirketi ilgilendirmez. Hepsi aynı kategoridedir. Ancak sana “Bu işi etkili bir şekilde yapabilmeniz için herhangi bir özel yardıma ihtiyacınız var mı?” şeklinde bir soru sorabilirler.

Mahkumluk Geçmişiniz Var Mı?

Bir nevi sicil kaydı. Ancak sicil kaydı gerektiren çocuk bakımı, bankacılık gibi işler dışında cezası çoktan çekildiyse işe alınmama gibi bir durumu yok. Zaten böyle bir şey gerekiyorsa sicil kaydı iş başvurusu sırasında istenir ve ona göre aday elenir. Yani görüşmeye çağrıldıktan sonra böyle bir şey sorulmaz. Yani aday hapishaneye hiç girmemiş gibi davranılır.

Bu da İngiltere’deki insan haklarının derecesine güzel bir örnektir. Cezasını çeken birini artık sürekli yargılamaya çalışmak ve üstelik bunu suçu olmadığı halde ve sen hakim-savcı olmadığın halde yapmak İngiltere’de kabul edilebilecek bir davranış değildir.

Bunlar haricinde “Sendika üyesi misiniz?”, “Hangi dine mensupsunuz?”, “Cinsel yöneliminiz nedir?”, “Bunları bir şeyler içerken tartışabilir miyiz?” şeklindeki sorular da adaya sorulamaz.

Kısacası iş sektörü ve senin hizmetinle direkt olarak bağlantısı olmayan konuların iş görüşmelerinde sorulması ayrımcılık olarak görülmektedir. Fakat aynı pozisyona başvurmuş ve aynı özelliklere sahip iki kişiden bir tanesi engelliyse, işe alma hakkı engelli olandan yana kullanılırsa bu ayrımcılık olarak sayılmamaktadır. Burda pozitif ayrımcılık yapıldığı varsayılır.

Bu yazıyı beğendin mi?
mehmetc.com eposta listesine katıl, yeni yazı ve duyurulardan haberdar ol!
I agree to have my personal information transfered to MailChimp ( more information )

Yazıyı paylaş!